Bariera jelitowa a otyłość – czy „nieszczelne jelito” może wpływać na metabolizm?
Czym jest bariera jelitowa?
Bariera jelitowa oddziela środowisko przewodu pokarmowego od krwiobiegu. Tworzą ją komórki nabłonka połączone białkami ścisłych połączeń, warstwa śluzu, mikrobiota jelitowa oraz elementy układu odpornościowego. Jej zadaniem jest umożliwienie wchłaniania składników odżywczych, a jednocześnie ograniczenie przenikania drobnoustrojów, toksyn i innych potencjalnie szkodliwych cząsteczek ze światła jelita do krwi.
Czy otyłość może osłabiać barierę jelitową?
Badania wskazują, że otyłości może towarzyszyć zaburzenie funkcjonowania bariery jelitowej, które objawia się zwiększoną przepuszczalnością nabłonka dla cząsteczek, które w prawidłowych warunkach powinny pozostawać w świetle przewodu pokarmowego. Zależność ta może działać w obu kierunkach. Zaburzona bariera jelitowa może nasilać nieprawidłowości metaboliczne, natomiast otyłość i związany z nią przewlekły stan zapalny mogą dodatkowo pogarszać funkcjonowanie jelita.
Czym jest endotoksemia metaboliczna?
Jedną z najlepiej poznanych cząsteczek związanych z zaburzoną przepuszczalnością jelit jest lipopolisacharyd bakteryjny, czyli LPS. Jest on składnikiem błony komórkowej bakterii Gram-ujemnych. Przewlekle, nieznacznie podwyższone stężenie LPS we krwi określa się jako endotoksemię metaboliczną. LPS może aktywować receptory układu odpornościowego, między innymi TLR4, i pobudzać produkcję cytokin prozapalnych. Powstający w ten sposób przewlekły stan zapalny o niewielkim nasileniu jest łączony z rozwojem insulinooporności, zaburzeń gospodarki lipidowej oraz innych powikłań metabolicznych otyłości.
Jak dieta wpływa na barierę jelitową?
Do osłabienia bariery jelitowej mogą przyczyniać się między innymi:
- dieta bogata w wysokoprzetworzoną żywność,
- nadmierne spożycie tłuszczów nasyconych,
- małe spożycie błonnika,
- niewielka różnorodność produktów roślinnych,
- brak aktywności fizycznej.
Czy każda osoba z otyłością ma „nieszczelne jelito”?
Nie. Wyniki badań z udziałem ludzi nie są tak jednoznaczne jak wyniki doświadczeń prowadzonych na zwierzętach. Nie u każdej osoby z otyłością stwierdza się wyraźnie zwiększoną przepuszczalność jelitową. Dodatkowym problemem jest brak jednego, idealnego testu oceniającego stan bariery jelitowej. Stosowane markery, takie jak zonulina, LPS czy testy z wykorzystaniem cukrów, mają ograniczenia i nie powinny być interpretowane w oderwaniu od obrazu klinicznego.
Jak wspierać barierę jelitową?
Podstawą pozostaje styl życia wspierający zarówno mikrobiotę, jak i zdrowie metaboliczne. Szczególne znaczenie mają:
- redukcja nadmiernej masy ciała,
- regularna aktywność fizyczna,
- odpowiednia ilość błonnika,
- różnorodna dieta oparta na produktach roślinnych,
- ograniczenie wysokoprzetworzonej żywności,
- właściwa podaż tłuszczów nienasyconych.
Probiotyki i prebiotyki mogą wpływać na funkcjonowanie bariery jelitowej, jednak ich działanie zależy od konkretnego szczepu, rodzaju prebiotyku, dawki i czasu stosowania. Wyniki badań klinicznych u osób z nadwagą i otyłością pozostają zróżnicowane, dlatego przed probiotykoterapią należy sprawdzić, czy skuteczność probiotyku ma potwierdzenie w badaniach klinicznych przeprowadzonych w podobnej grupie pacjentów.
Źródła
- Rosendo-Silva D, Matafome P. Are gut dysbiosis, barrier disruption, and endotoxemia related to adipose tissue dysfunction in metabolic disorders? Molecular Metabolism. 2023;72:101757. PMID: 37014495.
- Portincasa P, Bonfrate L, Khalil M, et al. Intestinal barrier and permeability in health, obesity and NAFLD. Biomedicines. 2022;10(1):83. PMCID: PMC8773010.
