Probiotyk, prebiotyk, synbiotyk czy postbiotyk – czym różnią się preparaty wspierające mikrobiotę?
Na opakowaniach preparatów przeznaczonych do wspierania mikrobioty coraz częściej pojawiają się określenia: probiotyk, prebiotyk, synbiotyk, postbiotyk oraz psychobiotyk. Terminy te nie są synonimami. Oznaczają różne grupy produktów, które odmiennie oddziałują na organizm i mikroorganizmy zasiedlające przewód pokarmowy.
Probiotyki – żywe mikroorganizmy
Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzyść zdrowotną u gospodarza. Działanie probiotyku jest zależne od konkretnego szczepu, dlatego sama informacja, że preparat zawiera bakterie z rodzaju Lactobacillus lub Bifidobacterium, jest niewystarczająca. Na etykiecie powinna znajdować się pełna nazwa mikroorganizmu obejmująca rodzaj, gatunek i oznaczenie szczepu. Nie każdy produkt fermentowany ani każda „dobra bakteria” spełniają zatem definicję probiotyku.
Prebiotyki – pożywienie dla mikrobioty
Prebiotyk nie zawiera żywych bakterii. Jest substratem selektywnie wykorzystywanym przez mikroorganizmy gospodarza, którego spożycie przynosi korzyść zdrowotną. Do najlepiej poznanych prebiotyków należą między innymi galaktooligosacharydy, fruktooligosacharydy oraz inulina. Prebiotyki mogą wspierać wzrost określonych grup bakterii i wpływać na wytwarzanie ich metabolitów. Nie każdy błonnik jest jednak prebiotykiem, konieczne jest wykazanie selektywnego wykorzystania przez mikroorganizmy oraz korzyści dla zdrowia.
Synbiotyki – połączenie mikroorganizmów i substratu odżywczego
Synbiotyk jest mieszaniną żywych mikroorganizmów oraz substratu selektywnie wykorzystywanego przez mikroorganizmy gospodarza. Taka kombinacja powinna przynosić udokumentowaną korzyść zdrowotną. Wyróżnia się synbiotyki komplementarne, w których probiotyk i prebiotyk działają niezależnie, oraz synergistyczne, w których substrat został dobrany tak, aby był wykorzystywany przez znajdujący się w preparacie mikroorganizm.
Postbiotyki – mikroorganizmy nieaktywne
Postbiotyk to preparat zawierający martwe (najczęściej pasteryzowane), czyli niezdolne do namnażania się mikroorganizmy lub ich składniki, który przynosi korzyść zdrowotną. Mogą w nim występować także produkty przemian metabolicznych, ale zgodnie z definicją postbiotyk powinien zawierać inaktywowane komórki drobnoustrojów albo ich elementy. Sam oczyszczony metabolit, na przykład maślan, nie jest automatycznie postbiotykiem.
Psychobiotyki – wpływ na oś jelito-mózg
Psychobiotykami nazywa się wybrane mikroorganizmy, a w szerszym ujęciu również składniki wpływające na mikrobiotę, które mogą oddziaływać na oś mikrobiota-jelito-mózg i wspierać funkcje psychiczne. Ich potencjalne działanie obejmuje szlaki nerwowe, odpornościowe, hormonalne i metaboliczne. Jest to jednak rozwijająca się dziedzina badań, dlatego psychobiotyków nie należy traktować jako zamiennika leczenia depresji, zaburzeń lękowych czy innych chorób psychicznych.
Wybierając preparat, warto zatem oceniać nie tylko jego kategorię, lecz także skład, dawkę, zastosowane szczepy oraz dowody kliniczne dotyczące konkretnego produktu i wskazania.
