Probiotyki jako wsparcie bariery jelitowej – pierwsza linia obrony organizmu
Kiedy mówimy o odporności, zwykle myślimy przede wszystkim
o limfocytach, przeciwciałach czy komórkach zwalczających drobnoustroje. Tymczasem jednym z podstawowych elementów ochrony organizmu jest sama bariera jelitowa. To właśnie ona oddziela środowisko światła przewodu pokarmowego, pełne bakterii i ich metabolitów, od tkanek organizmu. Jej prawidłowe funkcjonowanie ma ogromne znaczenie dla utrzymania homeostazy i ograniczenia nadmiernej aktywacji układu immunologicznego.
Czym jest bariera jelitowa?
Bariera jelitowa składa się m.in. z pojedynczej warstwy komórek nabłonkowych, warstwy śluzu oraz białek tworzących połączenia ścisłe, czyli tzw. tight junctions. Ich zadaniem jest kontrolowanie, które substancje mogą przedostawać się przez nabłonek jelita. Zaburzenie integralności tej bariery może zwiększać kontakt układu odpornościowego z antygenami i produktami pochodzenia bakteryjnego.
Jaki jest mechanizm działania probiotyków?
Jednym z mechanizmów działania probiotyków jest właśnie wspieranie funkcji bariery jelitowej. Wybrane szczepy mogą wpływać na ekspresję białek połączeń ścisłych oraz sprzyjać utrzymaniu prawidłowej struktury nabłonka. Mogą również wspomagać produkcję śluzu, który stanowi dodatkową warstwę ochronną oddzielającą mikroorganizmy od powierzchni jelita. Probiotyki konkurują także z potencjalnie chorobotwórczymi drobnoustrojami o miejsce przylegania do nabłonka oraz dostępne składniki odżywcze. Niektóre szczepy produkują ponadto substancje o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, takie jak kwasy organiczne czy bakteriocyny. Dzięki temu mogą utrudniać kolonizację przewodu pokarmowego przez określone patogeny. Istotnym elementem tej ochrony jest również wpływ probiotyków na mikrośrodowisko jelita. Produkowane przez bakterie metabolity mogą zmieniać pH oraz warunki panujące w przewodzie pokarmowym, tworząc środowisko mniej korzystne dla części drobnoustrojów chorobotwórczych.
Warto więc patrzeć na działanie probiotyków szerzej niż tylko przez pryzmat „wzmacniania odporności”. Jednym z ich potencjalnie ważnych efektów jest wspieranie naturalnej bariery, która ogranicza kontakt organizmu z czynnikami mogącymi inicjować reakcję zapalną. Jednocześnie należy pamiętać, że właściwości te są zależne od konkretnego szczepu. Nie każdy probiotyk będzie wpływał na barierę jelitową w taki sam sposób, dlatego efektów wykazanych dla jednego mikroorganizmu nie można automatycznie przypisywać wszystkim preparatom probiotycznym.
Źródło
- Mazziotta C, Tognon M, Martini F, Torreggiani E, Rotondo JC. Probiotics Mechanism of Action on Immune Cells and Beneficial Effects on Human Health. *Cells*. 2023;12(1):184. doi:10.3390/cells12010184.
