Zaparcia u osób starszych – czy można suplementować błonnik?
Przewlekłe zaparcia są częstym problemem klinicznym, szczególnie u osób starszych. Objawiają się nie tylko zmniejszoną częstością wypróżnień, ale także oddawaniem twardego stolca, uczuciem niepełnego wypróżnienia, nadmiernym parciem, wzdęciami oraz dyskomfortem jelitowym. W praktyce pacjenci często sięgają po środki przeczyszczające lub wlewki doodbytnicze, jednak coraz większą uwagę zwraca się na metody żywieniowe, w tym odpowiednią podaż błonnika pokarmowego.W metaanalizie randomizowanych badań klinicznych Xi i wsp. ocenili wpływ suplementacji błonnikiem na przewlekłe zaparcia u osób starszych. Do analizy włączono 7 badań RCT obejmujących łącznie 187 uczestników. Autorzy oceniali m.in. częstość wypróżnień, konieczność stosowania środków przeczyszczających lub lewatyw, masę suchego stolca, stężenie bifidobakterii w kale oraz działania niepożądane.
Warto podkreślić, że sama suplementacja błonnikiem nie zwiększyła istotnie częstości wypróżnień. Wynik ten pokazuje, że błonnik nie zawsze przyspiesza pasaż jelit. Nie oznacza to jednak, że błonnik jest nieskuteczny. Najbardziej interesującym wynikiem badania było to, że suplementacja błonnikiem istotnie zmniejszała częstość stosowania środków przeczyszczających lub lewatyw. Oznacza to, że u części pacjentów błonnik może poprawiać komfort wypróżniania i zmniejszać potrzebę korzystania z doraźnych metod farmakologicznych. Dodatkowo wykazano znaczący wzrost stężenia bifidobakterii w kale, co sugeruje korzystny wpływ błonnika na mikrobiotę jelitową.
Mechanizm działania błonnika jest wielokierunkowy. Frakcje rozpuszczalne mogą wiązać wodę, zwiększać objętość mas kałowych i poprawiać ich konsystencję. Część błonnika ulega fermentacji bakteryjnej w jelicie grubym, prowadząc do powstawania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które wspierają funkcję bariery jelitowej i metabolizm kolonocytów. Wzrost liczebności bifidobakterii może być szczególnie istotny, ponieważ bakterie te uczestniczą w utrzymaniu równowagi mikrobioty oraz mogą pośrednio wpływać na motorykę jelit.
Błonnik może być wartościowym elementem postępowania w przewlekłych zaparciach, szczególnie jako wsparcie zmniejszające zależność od leków przeczyszczających. Nie powinien być jednak traktowany jako jedyne rozwiązanie. U pacjentów z przewlekłymi zaparciami konieczna jest ocena przyczyny problemu, odpowiednie nawodnienie, aktywność fizyczna oraz indywidualny dobór rodzaju i dawki błonnika. Szczególnie wyraźny efekt obserwowano przy dawkach ≥10 g/dobę.
Źródło
- Xi N, Yang X, Liu J, Yue H, Wang Z. Effects of Dietary Fiber Supplementation on Chronic Constipation in the Elderly: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Foods. 2025;14(13):2315. doi:10.3390/foods14132315.
