Kilka słów na temat osi jelito-układ immunologiczny
Odporność „zaczyna się w jelitach”
Coraz częściej mówi się, że odporność „zaczyna się w jelitach”. To duże uproszczenie, ale ma jednak odzwierciedlenie w fizjologii. Przewód pokarmowy nie jest wyłącznie miejscem trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Warto pamiętać, że jest to również ogromna powierzchnia kontaktu organizmu ze światem zewnętrznym, a jednocześnie jeden
z najważniejszych obszarów działania układu immunologicznego. Układ immunologiczny jelit cały czas podejmuje decyzje, co tolerować, a co rozpoznawać jako zagrożenie. W utrzymaniu tej równowagi kluczową rolę odgrywają mikrobiota jelitowa, integralność bariery jelitowej oraz metabolity bakteryjne.
Warto zadbać o barierę jelitową
Prawidłowo funkcjonująca mikrobiota wspiera dojrzewanie i regulację odpowiedzi immunologicznej. Mikroorganizmy jelitowe wytwarzają między innymi krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak maślan, propionian
i octan. Związki te nie tylko odżywiają komórki nabłonka jelitowego, ale także wpływają na szczelność bariery jelitowej i modulują aktywność komórek odpornościowych. Szczególne znaczenie przypisuje się maślanowi, który pomaga utrzymać prawidłową strukturę połączeń ścisłych i sprzyja homeostazie immunologicznej. Warto podkreślić, że dobrze odżywiona
i dobrze funkcjonująca bariera jelitowa może ograniczać nadmierny kontakt organizmu z czynnikami prozapalnymi.
Nieszczelna bariera jelitowa
Problem pojawia się wtedy, gdy równowaga ta zostaje zaburzona. Zmiany w składzie mikrobioty, osłabienie bariery jelitowej i wzrost przepuszczalności mogą sprzyjać przenikaniu do krążenia bakteryjnych składników, takich jak lipopolisacharyd (LPS). Wiąże się to z aktywacją odpowiedzi zapalnej oraz zaburzeniem delikatnej równowagi między tolerancją immunologiczną a przewlekłym stanem zapalnym o niskim nasileniu. Nie oznacza to oczywiście, że każda infekcja czy każdy spadek odporności wynika z „nieszczelnych jelit”, ale współczesne badania wyraźnie pokazują, że stan bariery jelitowej ma znaczenie dla odporności ogólnoustrojowej.
Źródło
- Hays KE, et al. The interplay between gut microbiota, short-chain fatty acids, and inflammatory signaling in host health and disease. 2024. PMID: 39284033.
