Umbrella meta-analysis – czym jest „metaanaliza metaanaliz”?
W publikacjach naukowych coraz częściej spotykamy określenia umbrella review oraz umbrella meta-analysis. Nazwa pochodzi od angielskiego słowa umbrella, czyli „parasol”. Tego rodzaju praca ma bowiem obejmować „parasolem” wyniki wielu wcześniej opublikowanych przeglądów systematycznych i metaanaliz dotyczących jednego szerokiego zagadnienia. Aby zrozumieć tę metodę, warto przypomnieć, czym jest klasyczna metaanaliza.
Klasyczna metaanaliza a umbrella meta-analysis
W metaanalizie badacze wyszukują pojedyncze badania, na przykład randomizowane badania kliniczne, a następnie łączą ich wyniki za pomocą metod statystycznych. Pozwala to oszacować ogólny efekt interwencji na podstawie danych pochodzących od większej liczby uczestników niż w pojedynczym badaniu.
Umbrella review znajduje się jeszcze wyżej w hierarchii syntezy dowodów. Nie analizuje bezpośrednio pojedynczych badań, lecz obejmuje istniejące przeglądy systematyczne i metaanalizy. Z kolei w umbrella meta-analysis wyniki tych metaanaliz mogą zostać ponownie połączone statystycznie.
Celem jest przedstawienie możliwie szerokiego obrazu dowodów dotyczących określonego problemu, na przykład wpływu probiotyków na różne zaburzenia przewodu pokarmowego. Takie opracowania są szczególnie przydatne, gdy literatura jest obszerna, a opublikowane metaanalizy przynoszą niejednoznaczne lub częściowo sprzeczne wyniki. Umbrella meta-analysis może pomóc wskazać, w których obszarach efekt interwencji jest najlepiej udokumentowany, a w których jakość dowodów pozostaje niska.
Jakie są ograniczenia metody?
Nie oznacza to jednak, że umbrella meta-analysis jest metodą pozbawioną ograniczeń. Jej wiarygodność zależy od jakości uwzględnionych metaanaliz oraz badań pierwotnych. Problemem może być także wielokrotne uwzględnianie tych samych badań w różnych metaanalizach, czyli tzw. nakładanie się danych. Duża różnorodność populacji, preparatów, dawek
i czasu trwania interwencji może dodatkowo utrudniać interpretację wyników.
Jak powinniśmy interpretować umbrella meta-analysis?
Umbrella meta-analysis jest rozbudowaną mapą istniejącej wiedzy. Pokazuje nie tylko to, gdzie wyniki wydają się obiecujące, lecz również to, gdzie brakuje dobrze zaprojektowanych badań. Podczas jej interpretacji należy zawsze sprawdzić jakość metodologiczną uwzględnionych prac, stopień zróżnicowania wyników oraz to, czy autorzy ocenili pewność dowodów.
