Czy probiotyki mogą zmniejszać dolegliwości żołądkowo-jelitowe? Wyniki umbrella meta-analysis
W 2025 roku w czasopiśmie European Journal of Medical Research opublikowano umbrella meta-analysis, której celem była kompleksowa ocena wpływu probiotyków na występowanie różnych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Autorzy przeanalizowali wyniki wcześniej opublikowanych metaanaliz badań interwencyjnych, wyszukanych
w bazach PubMed, Scopus, Web of Science i Google Scholar. Wyszukiwanie obejmowało publikacje dostępne do czerwca 2024 roku.
Najsilniejszy efekt dotyczył biegunki
Największą korzyść związaną ze stosowaniem probiotyków odnotowano
w przypadku biegunki. W grupach otrzymujących probiotyki ryzyko jej wystąpienia było istotnie mniejsze niż w grupach kontrolnych: RR = 0,44; 95% CI: 0,37–0,52; p < 0,001. Oznacza to względne zmniejszenie ryzyka biegunki
o około 56%. Nie należy jednak interpretować tej wartości jako informacji, że probiotyk zapobiegnie biegunce u 56 na 100 osób. Jest to względna, a nie bezwzględna redukcja ryzyka. Jej znaczenie kliniczne zależy od tego, jak często biegunka występowała w grupach kontrolnych.
Nudności, ból w nadbrzuszu
i wzdęcia
Probiotyki wiązały się również z istotnym zmniejszeniem ryzyka innych objawów: nudności: RR = 0,59; 95% CI: 0,49–0,60; bólu w nadbrzuszu:
RR = 0,71; 95% CI: 0,56–0,87; wzdęć: RR = 0,74; 95% CI: 0,64–0,84; zaburzeń smaku: RR = 0,55; 95% CI: 0,36–0,75. Wszystkie wymienione zależności były istotne statystycznie, z wartością p poniżej 0,001. W przeliczeniu na względną redukcję ryzyka wyniki odpowiadały zmniejszeniu ryzyka nudności o około 41%, bólu w nadbrzuszu o 29%, wzdęć o 26%, a zaburzeń smaku o 45%. Zaburzenia smaku były analizowane przede wszystkim w badaniach dotyczących terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori. Probiotyki stanowiły w nich dodatek do standardowego leczenia, a nie jego zamiennik.
Czy czas stosowania miał znaczenie?
Analizy podgrup wskazywały, że bardziej wyraźne efekty obserwowano
w badaniach, w których probiotyki stosowano stosunkowo krótko, najczęściej przez około 2–4 tygodnie. Dotyczyło to szczególnie zapobiegania biegunce oraz zmniejszania bólu w nadbrzuszu. Nie oznacza to jednak, że dłuższe stosowanie probiotyków jest nieskuteczne. Krótsze badania mogły obejmować inne populacje, rodzaje leczenia i preparaty niż badania prowadzone przez kilka miesięcy.
Preparaty wieloszczepowe
a jednoszczepowe
Korzystniejsze wyniki częściej obserwowano w analizach preparatów zawierających kilka szczepów. Szczególnie widoczne było to w odniesieniu do biegunki i bólu w nadbrzuszu. Wynik ten nie pozwala jednak stwierdzić, że każdy preparat wieloszczepowy będzie skuteczniejszy od produktu jednoszczepowego. Skuteczność probiotyków jest szczepozależna. Samo połączenie wielu przypadkowych mikroorganizmów nie gwarantuje działania klinicznego. Znaczenie mają konkretne szczepy, ich dawka, żywotność, proporcje oraz wskazanie, w którym były badane.
Ważne ograniczenia analizy
Mimo korzystnych wyników autorzy zalecają ostrożną interpretację. Pomiędzy metaanalizami występowała umiarkowana lub wysoka heterogeniczność. Badania różniły się między innymi stanem zdrowia uczestników, przyczyną występowania objawów, wiekiem badanych, zastosowanymi szczepami i dawkami, czasem interwencji oraz sposobem definiowania i oceniania objawów.
Jaka jest konkluzja z badania?
Umbrella meta-analysis wskazuje, że odpowiednio dobrane probiotyki mogą ograniczać ryzyko biegunki, nudności, bólu w nadbrzuszu, wzdęć
i zaburzeń smaku. Najsilniejszy efekt dotyczył biegunki. Nie jest to jednak dowód, że dowolny probiotyk będzie skuteczny u każdej osoby i w każdej chorobie przewodu pokarmowego. W praktyce preparat powinien być dobierany do konkretnego wskazania, a nie wyłącznie na podstawie liczby szczepów lub liczby jednostek tworzących kolonie podanej na opakowaniu. Badanie dostarcza argumentów przemawiających za potencjalną skutecznością probiotyków, ale jednocześnie pokazuje, jak bardzo potrzebne są lepiej zaprojektowane badania dotyczące konkretnych szczepów i grup pacjentów.
Źródło
- Zeng Q, Lin P, Wu H, Zhuang Y, Zhang Y, Asemani S, Jamilian P, Jamali M, Yu H. Probiotics and gastrointestinal disorders: an umbrella meta-analysis of therapeutic efficacy. Eur J Med Res. 2025 Jun 23;30(1):515. doi: 10.1186/s40001-025-02788-w. Erratum in: Eur J Med Res. 2025 Jul 21;30(1):646. doi: 10.1186/s40001-025-02908-6. PMID: 40551240; PMCID: PMC12183855.
